Vier noordelijke provincies

Aardgasvrij

In opdracht van de provincies Friesland, Drenthe, Groningen en Overijssel, de waterschappen Hunze en Aa’s, Drents Overijsselse Delta, Vechtstromen, Noorderzijlvest, Wetterskip Fryslan en Rijkswaterstaat, is een onderzoek uitgevoerd naar de potentie van energie uit oppervlaktewater binnen de energietransitie. Voor zonneparken op water, thermische energie uit oppervlaktewater en waterkracht bij stuwen en gemalen is onderzocht welke locaties het meest kansrijk zijn. En welke bijdragen deze vormen van duurzame energiewinning kunnen leveren aan de energietransitie. Binnen het project is een kansenkaart Energie uit oppervlaktewater gemaakt. Deze vindt u HIER. 20 casussen zijn onderzocht op financiele haalbaarheid. Op de kansenkaart zijn samenvattingen en interactieve rekenmodellen van de casussen te vinden.

 Resultaten in het kort

Uit de onderzochte casussen is naar voren gekomen dat Zon op water kansrijk is wat betreft financiële haalbaarheid en ruimtelijke ordening. Waterkracht heeft weinig potentie omdat waterkrachtprojecten doorgaans een kleine capaciteit hebben en daardoor weinig energie opwekken. Thermische energie uit oppervlaktewater in combinatie met warmte-koude-opslag (TEO/WKO) is bijzonder kansrijk voor de verwarming van woningen. TEO­installaties, met of zonder WKO, voor het koelen van gebouwen en bedrijfsprocessen zijn, afhankelijk van specifieke randvoorwaarden, financieel ook heel goed haalbaar.

 

Hieronder leest u per techniek de voor- en nadelen.

Zonneparken op water

De investeringen voor zonneparken op water zijn hoger dan de investeringen voor zonneparken op land. Dit wordt veroorzaakt door het drijvende construct. Drijvende zonneparken zijn echter wel financieel haalbaar. Dit komt doordat de opbrengsten ook hoger zijn. Doordat de opbrengsten ook hoger zijn vanwege een betere werking van de panelen en de mogelijk­heid om met de zon meedraaiende constructies te bouwen zijn drijvende zonnepark financieel haalbaar. Bij zonneparken op water is naar verwachting sprake van minder maatschappelijke weerstand, omdat waterpartijen zoals zandwinputten vaak ver van bebouwing liggen en omdat er geen concurrentie met de landbouw ontstaat. Op het vlak van ecologie liggen er nog vragen over het effect van zonneparken op water doordat een zonnepark de toetreding van zonlicht belemmert.

Potentie

Zonneparken op water zijn met name kansrijk op wateren die voldoende omvang hebben, weinig maatschappelijke belemmeringen kennen zoals scheepvaart, recreatie en natuur en dicht bij het elektriciteitsnet gelegen zijn. In de praktijk zijn dit met name waterbergingsgebieden, in onbruik geraakte kanalen en zandwinplassen.

Thermische energie uit oppervlaktewater

Techniek TEO/WKO-warmte

Een groot voordeel van TEO/WKO­warmte is het feit dat de impact op de leefomgeving minimaal is. Alle leidingen worden onder de grond weggewerkt en de centrale installatie bestaat slechts uit een klein gebouwtje. De impact op het milieu is ook minimaal. Een positief milieueffect van een TEO/WKO­warmte installatie is de lichte koeling van het oppervlaktewater in de zomer welke gunstig kan zijn voor de waterkwaliteit. Een TEO/WKO­installatie gaat altijd gepaard met aansluitkosten. Als de aansluitkosten voor de TEO/WKO­installatie vergeleken worden met andere vormen van gasloos verwarmen zoals ‘all­electric’ dan komt TEO er gunstig uit.

Potentie

TEO/WKO­warmte is met name kansrijk in waterrijke gebieden waar de woningdichtheid groot is en woningen in collectief bezit zijn of collectief worden gebouwd. Als woningen in collectief bezit zijn (bij woningbouwcoöperaties) is de organisatie rondom de bouw van en de aansluiting op de installatie veel minder omvangrijk dan bij individuele huiseigenaren. De techniek wordt reeds op verschillende plekken in Nederland toegepast.

Thermische energie uit oppervlaktewater

Techniek TEO/WKO-warmte-koude

Een groot voordeel van TEO/WKO­koude is het feit dat de impact op de leefomgeving minimaal is. Zie voor­ en nadelen TEO/WKO warmte. Ten aanzien van de haalbaarheid is het van belang dat het moment van de realisatie van de installatie aansluit bij de vraag naar een nieuwe koelinstallatie bij de betreffende bedrijven.

Potentie

TEO/WKO­koude is het meest kansrijk in waterrijke gebieden waar grote kantoorgebouwen, zorginstellingen of bedrijvigheid met een grote koelvraag (zoals datacenters) zijn gelegen. De techniek wordt reeds op verschillende plekken in Nederland toegepast.

Waterkracht

Waterkrachtprojecten zijn goed in te zetten in de communicatie over de energietransitie. Waterkracht spreekt tot de verbeel­ding en de projecten hebben weinig impact op de omgeving. Waterkrachtcentrales leveren doorgaans slechts weinig elek­triciteit waardoor de bijdrage aan de energietransitie klein is. Ook is het niet altijd mogelijk om waterkrachtcentrales te combineren met waterdoelen in verband met peilbeheer en de vismigratie. Waterkrachtcentrales zijn financieel vaak moeilijk haalbaar te krijgen waardoor investeringssubsidie meestal noodzakelijk is.

Potentie

Ondanks dat Nederland een vlak land is, is het technisch mogelijk om bij veel stuwen en gemalen elektriciteit uit waterkracht te winnen. Doordat een waterkrachtcentrale bij een gemiddelde stuw of gemiddeld gemaal maar weinig elektriciteit levert is de totale potentie voor de vier noordelijke provincies beperkt.